Bamboe kennen we vooral als sierplant in tuinen, maar deze meerjarige plant kan ook op landbouwgrond zijn geteeld. De teelt vraagt weinig input en biedt uiteenlopende afzetmogelijkheden. Daarnaast kan bamboe bijdragen aan koolstofopslag en biodiversiteit. We spraken met Félicien Pastur van BambooImpact en Jan Oprins van BambooLogic over de kansen van deze teelt.
Voorlopig zijn er in België slechts enkele landbouwpercelen met bamboe. Toch wil de start-up BambooImpact daar verandering in brengen. Oprichter Félicien Pastur wil al dit jaar op meerdere percelen bamboe laten aanplanten.
“Bamboe is zowel economisch als ecologisch een interessante teelt”, vertelt Pastur. “Ik werk binnen de ondernemersincubator StartLab.Brussels om een bamboeketen in België op te zetten. Daarbij ligt de focus op de valorisatie van koolstofkredieten en biomassa. We werken samen met BambooLogic, dat plantmateriaal levert, technische expertise biedt en helpt bij de ontwikkeling van de keten.”
Opbouw van een bamboeketen
Jan Oprins houdt zich al sinds 1979 bezig met bamboe. Hij zag de plant in de loop der jaren sterk evolueren in Europa. “Toen ik begon, was bamboe zeldzaam en duur”, vertelt hij. “Door technieken voor in-vitro vermeerdering te ontwikkelen, konden we de productie sterk opschalen. Aanvankelijk werd bamboe vooral als sierplant gebruikt, maar tegenwoordig zien we ook toepassingen in de landbouw, bijvoorbeeld voor biomassa en koolstofopslag.”
De start-up BambooImpact zoekt momenteel landbouwers die bamboe op hun percelen willen telen. “De teler verzorgt de aanplant, irrigatie en het onderhoud”, legt Pastur uit. “Wij zorgen voor de verkoop van de koolstofkredieten en de biomassa. Het is ook mogelijk dat wij de aanplant volledig beheren, waarbij de grondeigenaar een vergoeding ontvangt via de verkoop van koolstofkredieten.” Op termijn wil het bedrijf ook een lokale verwerkingsketen opzetten. Zodra de eerste plantages volwassen zijn, kan in België mogelijk een eigen verwerkingsindustrie ontstaan. “Het doel is om minder afhankelijk te worden van geïmporteerde bamboe.”
Weinig input en eenvoudig beheer
Bamboe is relatief eenvoudig te telen en vraagt weinig input. Het teeltmanagement is beperkt en gewasbeschermingsmiddelen zijn niet nodig. “Tijdens de eerste jaren kan irrigatie nodig zijn bij droogte”, zegt Oprins. “Bij professionele teelt kan bij de aanplant een langzaam werkende meststof zijn toegediend. Soms is er na de oogst nog een lichte bemesting gegeven.”
Volgens Pastur vergt de teelt slechts enkele werkdagen per jaar. Daardoor kan bamboe interessant zijn voor familiebedrijven, jonge landbouwers of grondeigenaren die hun percelen willen benutten met beperkte arbeid.
Niet echt invasief
Bamboe staat bekend als een invasieve plant, maar volgens Pastur valt dat in de praktijk wel mee. “De plant verspreidt zich via rhizomen in de bodem. Door de ontwikkeling van die wortelstokken te beheersen, kun je de teelt eenvoudig onder controle houden.”
Een mogelijkheid is om een sleuf van ongeveer 60 centimeter diep rond het perceel te graven. Ook kan een randzone van circa vijf meter rond de plantage jaarlijks zijn gemaaid. Daarnaast kan een anti-rhizoombarrière in de bodem worden geplaatst. Mocht de teelt toch zijn beëindigd, dan kan de bamboe relatief eenvoudig zijn verwijderd, bijvoorbeeld met een bosfrees.
Rassen geschikt voor ons klimaat
Voor de teelt zijn jonge planten uit de kwekerij gebruikt. Bij aanplant zijn deze doorgaans twee tot drie jaar oud. Volgens Oprins zijn vooral Phyllostachys-soorten geschikt voor het Europese klimaat. Sommige rassen verdragen temperaturen tot –20 °C, terwijl andere varianten ook goed bestand zijn tegen hitte en droogte. De aanbevolen plantdichtheid bedraagt ongeveer 625 planten per hectare, met een afstand van vier meter tussen de planten. Door de ontwikkeling van rhizomen bedekt het gewas na enkele jaren het volledige perceel.
De aanplant vormt de grootste investering. Wel kunnen volgens Pastur al vanaf de start koolstofkredieten zijn verkocht. “Bamboe is een van de planten die wereldwijd het meeste koolstof vastlegt en zeer veel biomassa produceert. Door bodemmonsters te nemen vóór en na de aanplant kan de hoeveelheid opgeslagen CO₂ zijn berekend.”
Ecologische voordelen
Naast economische kansen heeft bamboe ook ecologische voordelen. Omdat het een meerjarige plant is die het hele jaar groen blijft, kan het bijdragen aan biodiversiteit. “De bladeren vernieuwen zich continu”, zegt Pastur. “Bladeren die op de bodem vallen, zorgen voor een constante aanvoer van organisch materiaal. Dat is goed voor het bodemleven.” Bamboe kan bovendien lang op dezelfde plaats blijven staan. Een plantage kan meer dan 100 jaar productief blijven.
Daarnaast kan de plant zijn ingezet op vervuilde gronden. De rhizomen nemen bepaalde verontreinigingen op, zoals zware metalen, die vervolgens in het plantmateriaal zijn opgeslagen.
Oogst na vijf tot zeven jaar
De eerste oogst vindt doorgaans na vijf tot zeven jaar na aanplant plaats. Daarna kan jaarlijks een deel van de plantage worden gekapt. De biomassa is geoogst met een aangepaste veldhakselaar, die planten van zes tot acht meter hoog kan verwerken. In ons klimaat kan bamboe tot ongeveer twaalf meter hoog worden. “De oogst gebeurt in de winter, wanneer de groei stil ligt”, vertelt Oprins. “Dat is meestal vanaf het einde van de maïsoogst tot april.” De plantage is niet in één keer geoogst. Meestal wordt één derde van het perceel in stroken gemaaid. Hierdoor blijven voldoende planten staan voor hergroei. Volgens Pastur kan de productie oplopen tot ongeveer twintig ton droge stof per hectare per jaar.
Veel verschillende afzetmarkten
Bamboe kan voor uiteenlopende toepassingen zijn gebruikt. “Zo wordt bamboe in Noord-Frankrijk verwerkt tot isolatiemateriaal voor de bouw”, vertelt Pastur. “Maar er zijn veel meer toepassingen. In Europa bevatten meer dan 300 producten bamboe.” Voorbeelden zijn textiel, papier, farmaceutische producten, bioplastics en voedselproducten voor mens en dier. Volgens sommige studies kunnen bamboebladeren zelfs in veevoer worden verwerkt. “Europa is momenteel de grootste importeur van bamboe ter wereld. Dat betekent dat er nog veel ruimte is voor lokale productie.”
Daarnaast kan bamboe in de eerste jaren zijn gecombineerd met andere activiteiten op het perceel, zoals maïsteelt, graswinning of ecobegrazing tussen de rijen. “Met één plant zijn meerdere waardeketens mogelijk”, besluit Pastur. “Dat biedt telers extra zekerheid wanneer ze met deze teelt willen starten.”
Tekst en beeld: Antoine van Houtte
