Dat bomen en struiken een negatief effect kunnen hebben op de ziektedruk en opbrengsten van aardappelen kan iedereen in de praktijk zien. Maar de positieve effecten verderop in het perceel, door het verminderen van verdamping en meer organische stof, zijn minder evident.
Daarom zijn onlangs op aardappelpercelen in Flevoland, Noord-Holland en Zeeland de eerste sensoren geplaatst voor het onderzoeksproject ‘Robuuste akkerbouw door functionele inpassing van bomen en struiken’. Daarmee is een belangrijke stap gezet in een praktijkgericht onderzoek naar de effecten van agroforestry op akkerbouwgewassen.
De sensoren staan op verschillende afstanden van een houtsingel of bomenrij en meten bodemvocht, bodemtemperatuur en bladnatperiode. Laatstgenoemde is een belangrijke indicator voor schimmelziekten, zoals phytophthora. Ook de gewasgezondheid en daadwerkelijke opbrengst zijn op tien afstanden van de bomen en struiken bepaald. De metingen moeten inzicht geven in waar eventuele negatieve effecten van schaduw en concurrentie ophouden en waar juist positieve effecten ontstaan, bijvoorbeeld door windluwte.
Agroforestry
Agroforestry lijkt theoretisch gezien kansrijk: het combineren van akkerbouw met bomen en struiken, bijvoorbeeld via rijen bomen of houtsingels langs percelen. Dit kan bijdragen aan een sterker landbouwsysteem door meer biodiversiteit, koolstofvastlegging, minder verdamping en een betere bodemkwaliteit.
Uitdagingen
Toch zijn veel akkerbouwers nog voorzichtig. Dicht bij bomen kan de opbrengst van gewassen zichtbaar lager zijn door schaduwwerking en concurrentie om water. Tegelijk zijn er aanwijzingen dat verder in het perceel juist positieve (minder zichtbare) effecten optreden, zoals minder wind en een beter microklimaat. In buitenlandse literatuur ziet men dit terug, maar in Nederland ontbreekt op dit moment nog betrouwbare praktijkdata, waardoor veel akkerbouwers het risico nog te groot vinden.
Praktijkkennis verzamelen
Dit project is opgezet om juist die kennis te verzamelen. In Flevoland, Noord-Holland en Zeeland wordt samengewerkt met akkerbouwers om in de praktijk te meten wat er gebeurt in het veld. Daarbij zijn bestaande houtsingels, bomenrijen en bosranden langs akkerbouwpercelen gebruiken, die lijken op een volwassen agroforestrysysteem en hierdoor geschikt zijn om de effecten van bomen op gewassen te onderzoeken.
Het project is een samenwerking tussen drie akkerbouwbedrijven: Boerderij Saalland in Flevoland, Gawijzend Agro in Noord-Holland en Maatschap Geerse/Arkesteijn in Zeeland. Ook sluiten de drie provinciale agroforestry-netwerken van Flevoland, Noord-Holland en Zeeland en het Louis Bolk Instituut aan. De resultaten van dit project zijn de komende jaren gedeeld via praktijkbijeenkomsten, veldexcursies en kennisnetwerken.
Bron en beeld: Louis Bolk Instituut
