Steeds zwaardere landbouwmachines vergroten het risico op bodemverdichting. Brede banden en een lage bandenspanning kunnen de druk op de bovenste bodemlaag beperken. Volgens Wageningse onderzoekers is voor het voorkomen van ondergrondverdichting ook de wiellast van belang. In het rapport Voorkomen van bodemverdichting met landbouwmachines in de akker- en tuinbouw wordt daarom geadviseerd om het gewicht per wiel te beperken.
De kans op bodemverdichting is in de akker- en tuinbouw relatief groot. Oogstwerkzaamheden vinden regelmatig plaats onder natte omstandigheden, terwijl landbouwmachines steeds groter en zwaarder worden. Volgens het rapport Voorkomen van bodemverdichting met landbouwmachines in de akker- en tuinbouw is de wiellast van landbouwmachines in de afgelopen vijftien jaar met 15 tot 20 procent toegenomen. Daardoor neemt ook de belasting van de diepere bodemlagen toe. Ondergrondverdichting is moeilijk te herstellen. De gevolgen kunnen jarenlang merkbaar blijven. Zo kan verdichting leiden tot een slechtere beworteling en minder waterinfiltratie. Ook kunnen opbrengsten afnemen.
Brede banden verlagen bodemdruk
Veel akkerbouwers en tuinders gebruiken brede banden en een lagere bandenspanning om bodemverdichting te beperken. Volgens de onderzoekers blijft dat een belangrijke maatregel. Voor werkzaamheden op het land adviseren zij een bandenspanning van minder dan één bar. Daarmee kan de bodemdruk in de bovenste laag worden verminderd.
Om ook ondergrondverdichting te voorkomen is echter meer nodig. De onderzoekers adviseren om de wiellast te beperken tot ongeveer 5 ton per wiel. Op droge gronden kan die grens iets hoger liggen, terwijl op natte percelen juist minder gewicht het land op kan.
Een zware passage kan meer schade veroorzaken
Het rapport laat zien dat meerdere passages met lichtere machines voor de ondergrond minder schadelijk kunnen zijn dan één passage met een zeer zware machine. Vaker rijden kan wel extra verdichting van de bovenste bodemlaag veroorzaken. De diepere bodemlagen worden vooral belast door hoge piekbelastingen.
Daarom is het beperken van zware wiellasten volgens de onderzoekers een belangrijke strategie om blijvende ondergrondverdichting te voorkomen. De keuze voor een machine moet dus niet alleen worden gebaseerd op de bandbreedte en bandenspanning. Ook het gewicht dat per wiel op de bodem terechtkomt speelt een belangrijke rol.
Planning kan aantal passages beperken
Ook de logistiek op het bedrijf kan bijdragen aan het voorkomen van bodemverdichting. Software voor routeplanning kan helpen om efficiëntere routes over percelen te bepalen. Hierdoor kunnen onnodige passages worden beperkt. Daarnaast kunnen zwaar beladen voertuigen op een geschikte plaats worden geladen of gelost. Verder wijzen de onderzoekers op het belang van tractie, wielslip en rijsnelheid. Bodemverdichting wordt namelijk niet alleen beïnvloed door de verticale belasting van een machine. Ook trekkrachten en wielslip spelen een rol.
Vaste rijpaden beperken verkeersbelasting
Een verdere maatregel is het werken met vaste rijpaden. Bij Controlled Traffic Farming wordt het verkeer geconcentreerd op dezelfde sporen. Het grootste deel van het perceel wordt daardoor niet of minder vaak bereden. Volgens de onderzoekers kan rijpadenteelt bijdragen aan een betere bodemstructuur en waterinfiltratie. Ook kunnen brandstofkosten dalen en opbrengsten toenemen. De overstap vraagt wel om investeringen in aangepaste machines. Daardoor is deze werkwijze niet voor ieder bedrijf direct haalbaar.
In Nederland wordt inmiddels op ongeveer honderd bedrijven met vaste rijpaden gewerkt.
Tekst: Esmee Groot Roessink
