Net voor de zomervakantie organiseerde Inagro het Beitems Bodemfestival. Dit was een inspirerende namiddag vol machinedemo’s, praktijkgerichte toelichtingen, veldbeleving en interessante ontmoetingen rond actuele bodemthema’s. Theorie en praktijk kwamen samen op het veld, met ruime aandacht voor innovatie, bodemkwaliteit en kennisuitwisseling tussen landbouwers en experts. Een van de demo’s toonde het (direct) inzaaien van wintertarwe in een vanggewas. Adviseur Zoë Borry gaf toelichting bij de demo.
Wanneer zaai je een groenbemester?
“Een groenbemester kun je zaaien op meerdere momenten in het jaar. Je kunt groenbemesters in het voorjaar zaaien wanneer er pas later een hoofdteelt volgt. Tussen twee teelten kan er gekozen worden voor een vanggewas. Na de oogst van de hoofdteelt wordt er vaak gekozen voor een najaarszaai van een groenbemester.”
Wat is het doel van het zaaien van een vanggewas?
“Een vanggewas wordt gezaaid tussen twee teelten. Een typisch voorbeeld is een perceel waar wintergraan wordt geoogst en waar later gras of wintergraan volgt. Het doel is het vastleggen van reststikstof om uitspoeling te voorkomen. Daarnaast verbetert het de bodemstructuur, stimuleert het het bodemleven en onderdrukt het de groei van onkruid. Als het vanggewas wordt ondergewerkt, dient het ook als voeding voor de bodem. Onder gunstige omstandigheden volstaat bij de keuze voor snel kiemende soorten, die snel boven- en ondergrondse massa vormen, zes tot acht weken voor een goed ontwikkeld gewas.”
Wat is directzaai?
“Directzaai is het zaaien in één werkgang, zonder voorafgaande bodembewerking. Dat kan in een bestaande teelt of in een groenbemester. De techniek verstoort de bodem minimaal en zorgt ervoor dat je efficiënt en gericht kunt werken. Doordat je minder werkgangen nodig hebt, vraagt dit minder brandstof, minder tijd, minder arbeid en minder kosten. Tegelijk zijn er gunstige effecten op de bodem: door de relatieve rust kan de bodem zich herstellen. Dat zorgt voor een betere afbraak van oogstresten, een toename van het bodemleven en koolstofopbouw. Bovendien is je bodem permanent bedekt.”
“Nog een reden is klimaatadaptatie. Door de toenemende droogte is het belangrijk het beschikbare vocht in de bodem zoveel mogelijk te behouden. Hoe minder verstoringen van de bodem, hoe minder vocht verloren gaat. Als het toch gaat regenen, kun je snel reageren. Naast langere droge periodes zien we ook meer natte periodes. Ga je de bodem minder berijden, dan beperk je de bodemverdichting. Als het droogt, kun je met directzaai ook weer snel gaan werken. Het voorjaar van 2024 was hier een goed voorbeeld van.”
Wat werd er getoond tijdens het Beitems bodemfestival?
“Hoewel eind juni niet het ideale moment was, werd er een najaarssituatie nagebootst waarbij na de oogst van gerst een complex groenbemestermengsel was ingezaaid. Tijdens het Beitems Bodemfestival werd in die groenbemester wintergraan ingezaaid. Door de vroege graanoogst in 2026 kan een groenbemester tussen twee graanteelten nog bijna drie maanden groeien en dus heel wat leven in je bodem pompen. Als je dan met directzaai de volgteelt gaat zaaien, worden de effecten van de groenbemester nog beter benut. Om dat aan te tonen werd er eerst ook gewerkt met een klassieke zaaimachine met een standaardwerkmethode. Dat betekent dat een stuk van het perceel eerst een keer werd geklepeld en voorbewerkt en dat er dan werd gezaaid. Daarnaast lag er een gang waar de standaardzaaimachine in geklepeld gewas had gereden. Deze twee methodes werden vergeleken met de resultaten van directzaai met drie verschillende machines.”
Welk mengsel was er ingezaaid?
“Het gaat om een complex groenbemestermengsel waarin eind juni vooral facelia te zien was. Die kreeg de laatste weken een forse groeispurt. Dat maakt het zaaien uitdagend want facelia die in bloei staat, ligt snel plat. Verder bevatte het mengsel ook niger, Alexandrijnse klaver en sorghum. Die waren een beetje achtergebleven. Vandaar ook het advies om bij voorkeur te opteren voor een complex mengsel met minstens vijf soorten. Als één soort zich minder goed ontwikkelt, kunnen andere soorten het overnemen. Zo krijg je een betere bodembedekking en gevarieerde beworteling die het bodemleven stimuleert.”
Welke machines voor directzaai werden er getoond?
“De Agrisem Boss werd getoond door Belgische importeur Aerts en is een schijvenzaaimachine. Dat is heel interessant voor grote hoeveelheden organisch materiaal, omdat schijven dat goed kunnen verwerken. Ze zorgen ervoor dat het niet stropt. Ze snijden het organisch materiaal mooi en zaaien vervolgens het volggewas in dezelfde lengte. Deze machine heeft zeer schuin gestelde schijven. Deze snijden dus schuin en in de andere richting wordt er aangedrukt. Daardoor wordt er minder verdichting aangebracht in de zaaigeul en vinden we minder hairpinning. Hairpinning betekent dat het zaad niet in contact ligt met de bodem en dus minder goed kiemt. De machine doet het vooral goed bij groen materiaal. Het wordt lastiger bij houtachtige resten van afgerijpte Japanse haver of rogge. Die worden meegetrokken in de zaaigeul omdat het niet voldoende lukt om die te snijden. Dan zie je meer hairpinning.”
Easydrill van Sky Agriculture
“Ook de Easydrill van Sky Agriculture is een schijvenzaaier die goed om kan gaan met gewas van dit kaliber. Hier staan de schijven iets minder schuin, onder een hoek van drie graden. Met het aandrukwiel wordt de zaaigeul aangedrukt. De machine kan op één zaailijn twee verschillende zaadsoorten op twee verschillende dieptes zaaien, of meststoffen toedienen. De zaaiafstand is hier 16,6 centimeter. De druk op de zaaischijven en de zaaiaandrukwielen kan apart geregeld worden. In natte omstandigheden kun je het gewicht van de machine overbrengen op de banden. In heel droge omstandigheden kun je het gewicht van de machine volledig laten drukken op de grond.”
Claydon
“Bert Defruyt toonde een machine van Claydon. Dit is meer een tandzaaier in plaats van een schijvenzaaier. Er werd gezaaid met een brede voet, zodat je al richting striptillzaaien gaat. De andere twee machines snijden waar je zaait. Hier is de ruimte breder, zodat het zaad wat meer ruimte heeft en minder competitie ondervindt. Ook kan er een diepe tand gebruikt worden om toch nog een kleine diepe bodembewerking tot 25 centimeter te doen.”
Wat wordt er vergeleken?
“Tijdens het zaaien konden de aanwezigen met eigen ogen zien hoe de verschillende machines het ervan afbrachten. Hoe goed zijn de zaden in de grond geplaatst? De eerste indruk was dat alle drie de machines het zaad mooi hadden neergelegd. In september was een terugkommoment gepland, waarbij naar de opkomst zou worden gekeken. De resultaten van de drie directzaaimachines en de twee werkgangen met de klassieke zaaimachine zouden dan worden vergeleken. Een van de argumenten tegen directzaai is immers dat er te veel competitie optreedt. Dat wilden we hier vergelijken.”
“Half augustus bleek echter dat het perceel er heel slecht bij lag. De gezaaide tarwe is niet opgekomen door de droogte. Er is na de zaai van de tarwe geen druppel regen meer gevallen. Er stond enkel sorghum, die in het groenbemestermengsel zat, en onkruid. In normale Belgische zomers zou dit volgens mij een geslaagd demoperceel kunnen zijn, maar door de extreme droogte en hitte is dit volledig mislukt. In het najaar maak je deze situatie wellicht nooit mee omdat het dan wel genoeg regent. Dat is dan misschien ook wel de enige conclusie die we kunnen trekken: voor deze techniek is het noodzakelijk dat het voldoende regent. De terugkomdag gaat dan ook niet door en we kunnen dus ook geen conclusies trekken over de verschillende machines aangezien er vrijwel geen tarwe te zien is.”
Tekst en beeld: Seppe Deckx
