Akkerbouwers Balling en Siebren van Kuiken hebben de afgelopen jaren bekendheid opgebouwd met hun vezelhennepteelt. Deze vezelhennep wordt door Bouwgroep Dijkstra Draisma uit Dokkum toegepast als biobased isolatiemateriaal in de woningbouw. Naast deze teelt richten de broers zich op diverse proefvelden die minstens zo belangrijk zijn voor de toekomst van de Nederlandse akkerbouw. Zo lopen er onder meer een verziltingsproef in de vezelhennep, een digestaatproef in de veldbonen en pootgoedproeven met PFAS-vrije middelen.
Hans en Silvia van Kuiken vormen samen met hun zonen Balling en Siebren de maatschap achter Van Kuiken Group. Waar ook het akkerbouwbedrijf onder valt. Het familiebedrijf is gevestigd in Wierum. Naast de maatschap hebben Balling en Siebren in 2020 Van Kuiken Development BV opgericht. Deze onderneming fungeert als platform voor bedrijven en kennisinstellingen die praktijkonderzoek willen laten uitvoeren op het akkerbouwbedrijf. Inmiddels werken de broers onder andere samen met Hogeschool Van Hall Larenstein, Dun Agro en Bouwgroep Dijkstra Draisma.
Combi traditioneel en toekomstgericht
Het akkerbouwbedrijf telt 110 hectare landbouwgrond. Op dit moment bestaat het bouwplan uit vijftig hectare pootgoed, twintig hectare suikerbieten, twintig hectare vezelhennep, zes hectare groene erwten, zes hectare kikkererwten en twee hectare veldbonen. Daarnaast beschikt de familie over zes hectare beheer- en natuurgrond. Daarmee combineert Van Kuiken Group traditionele akkerbouw met nieuwe teelten en duurzame toepassingen. Op de twintig hectare vezelhennep en twaalf hectare erwten worden geen tot weinig gewasbeschermingsmiddelen toegepast. Balling: “Eiwitgewassen zien Siebren en ik als belangrijke teelten voor de toekomst. Daarom zijn we gestart met groene erwten, kikkererwten en veldbonen. De afgelopen jaren hebben we op 2,5 hectare geëxperimenteerd met verschillende erwtensoorten en veldbonen. Op basis van die ervaringen hebben we besloten om met deze teelten verder te gaan.”
Het initiatief om vezelhennep te gaan telen kwam vanuit Balling van Kuiken. In die periode volgde hij de opleiding Bouwkunde in Leeuwarden. “Dit kwam vooral voort uit de bredere vraag hoe ons akkerbouwbedrijf kan inspelen op nieuwe ontwikkelingen op de markt. Vanuit dat idee ontstond de interesse in vezelhennep.” Volgens Balling kan de teelt bijdragen aan nieuwe verdienmodellen voor de Nederlandse landbouw. En tegelijkertijd bijdragen aan verduurzaming binnen de bouwsector.
Naast de toepassing als biobased bouwmateriaal heeft vezelhennep ook verschillende voordelen binnen de teelt. Het gewas past goed in een rotatie van één op drie en heeft weinig input nodig. Zo wordt op de twintig hectare vezelhennep geen gebruikgemaakt van chemische gewasbeschermingsmiddelen. “Daarnaast groeit vezelhennep snel en krachtig, waardoor onkruiden op natuurlijke wijze zijn onderdrukt”, aldus Balling. “Ook heeft vezelhennep een diepe beworteling, wat kan bijdragen aan een betere bodemstructuur.”
Toekomstgerichte bouwmethoden
In 2021 werd contact gezocht met Bouwgroep Dijkstra Draisma uit Dokkum, een bouwbedrijf dat zich richt op duurzame woningbouw, innovatie en het toepassen van toekomstgerichte bouwmethoden. “De eerste gesprekken leidden al snel tot een samenwerking”, vertelt Balling. “Sindsdien telen wij twintig hectare vezelhennep, die wordt gebruikt voor verschillende toepassingen binnen de bouwsector. Het houtachtige deel van de stengel, ook wel de ‘scheven’ genoemd, kan worden gebruikt voor plaatmateriaal en isolerende toepassingen. Daarnaast kunnen de vezels van de hennepplant worden verwerkt tot biobased isolatiemateriaal.” Hennepvezels zijn licht van gewicht en hebben goede isolerende eigenschappen.
Koningshuis toont interesse
Tijdens Koningsdag in Dokkum kreeg deze innovatieve teelt bijzondere aandacht. “Wij als familie voerden inspirerende gesprekken met koningin Máxima en diverse andere leden van de Koninklijke familie. Over de teelt, verwerking en toepassing van vezelhennep. Tijdens deze gesprekken stond vooral centraal hoe de landbouw en de bouwsector elkaar kunnen versterken door het gebruik van biobased grondstoffen.”
Voor Van Kuiken Group liet dit moment zien hoe waardevol het is om als akkerbouwbedrijf verder te kijken dan alleen de teelt. Zeker in een regio waar thema’s als bodemkwaliteit, klimaatverandering, verzilting en het verminderen van gewasbeschermingsmiddelen steeds belangrijker worden. Is het volgens hen van belang om te blijven onderzoeken welke gewassen passen bij de landbouw van de toekomst.
Proefveldfaciliteiten
Met de oprichting van Van Kuiken Development B.V. in 2020 ontwikkelt het Friese akkerbouwbedrijf zich steeds meer naar een praktijklocatie voor onderzoek, innovatie en nieuwe teeltmethoden. Het bedrijf biedt ruimte aan hogescholen, bedrijven en kennisinstellingen die praktijkonderzoek willen uitvoeren onder realistische omstandigheden op landbouwgrond. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de vierjarige verziltingsproef in de vezelhennep. “Dit onderzoeksproject richt zich op de vraag of vezelhennep een kansrijk alternatief kan zijn voor agrariërs in gebieden langs de Waddenkust, waar verzilting een steeds grotere uitdaging vormt.” Binnen het project wordt onderzocht in hoeverre vezelhennep bestand is tegen verziltende omstandigheden langs de Waddenkust en of het gewas geschikt is om op te nemen in de wisselteelt. Daarnaast wordt gekeken naar de rol van het diepe wortelgestel van vezelhennep.
Met behulp van peilbuizen worden metingen uitgevoerd om de effecten van de teelt op bodem en water nauwkeurig te volgen (zie foto). Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met Akkerbouwbedrijf Van Kuiken, Van Kuiken Development B.V., Bouwgroep Dijkstra Draisma, Dun Agro en Hogeschool Van Hall Larenstein. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door het Waddenfonds.
Tweejarige digestaatproef in veldbonen
Naast deze verziltingsproef loopt ook een tweejarige digestaatproef op twee hectare veldbonen. In deze proef wordt onderzocht hoe verschillende vormen van digestaat kunnen bijdragen aan de bemesting en groei van het gewas. Digestaat is een restproduct uit de vergisting van organisch materiaal en kan mogelijk dienen als circulaire meststof. Binnen de proef wordt gewerkt met drie varianten: ongescheiden digestaat, de dikke fractie en de dunne fractie. Door deze varianten naast elkaar te vergelijken, kan worden onderzocht welke vorm het beste aansluit bij de behoefte van het gewas, de bodem en de gewenste opbrengst.
Proef met PFAS-vrije middelen
Ook in het pootgoed ligt een proef met PFAS-vrije middelen. “Deze proef duurt twee jaar en moet inzicht geven in de werking van alternatieve middelen binnen de pootaardappelteelt”, aldus Balling. “Daarbij wordt onder meer gekeken naar gewasgezondheid, effectiviteit, kwaliteit, opbrengst en de praktische toepasbaarheid in het veld.” De proef is zeer actueel, omdat er binnen de landbouw en politiek steeds meer aandacht is voor het terugdringen van middelen met ongewenste milieueffecten. Door PFAS-vrije alternatieven in de praktijk te testen, wil Van Kuiken Development bijdragen aan kennisontwikkeling voor een toekomstbestendige pootgoedteelt.
Daarnaast loopt in de suikerbieten een tweejarige proef met Renure als mogelijke kunstmestvervanger. Binnen de proef wordt onderzocht of Renure kan bijdragen aan een goede gewasgroei en opbrengst, terwijl tegelijkertijd het gebruik van kunstmest kan worden verminderd. Er wordt gekeken naar de werking van de meststof, de opname door het gewas, de invloed op de bodem en de praktische toepasbaarheid binnen het bouwplan.
Verdere ontwikkeling
Van Kuiken Development wil met alle proeven en onderzoeken niet alleen het eigen bedrijf verder ontwikkelen, maar ook bijdragen aan de vernieuwing van de Nederlandse akkerbouwsector. Balling: “Door landbouw, onderzoek en bedrijfsleven met elkaar te verbinden, ontstaat een praktijkomgeving waarin nieuwe ideeën direct in het veld kunnen worden getest.” De ambitie van de gebroeders Van Kuiken ligt voor de toekomst niet zozeer in schaalvergroting, maar vooral in de verdere ontwikkeling van Van Kuiken Development B.V. Met dit bedrijfsonderdeel willen zij de komende jaren aan nog meer bedrijven, kennisinstellingen en overheden ruimte bieden om praktijkgericht onderzoek uit te voeren op het Friese akkerbouwbedrijf. De gebroeders Van Kuiken zien samenwerking als een belangrijke voorwaarde voor vernieuwing. “Door ondernemers, onderzoekers, beleidsmakers en andere partijen met elkaar te verbinden, willen wij bijdragen aan een toekomstbestendige landbouwsector.”
Tekst en beeld: Dick van Doorn
