Hoe combineer je biodiversiteit, innovatie én een gezond verdienmodel in de landbouw? Tijdens de Landelijke Demodagen tonen Hemus en ERF BV hoe natuurinclusieve landbouw in de praktijk écht kan werken.
Tijdens de Landelijke Demodagen begin september kregen ondernemers uit heel Nederland de kans om met eigen ogen te zien hoe natuurinclusieve landbouw er in de praktijk uitziet. En belangrijker nog: hoe het ook écht rendabel kan zijn. Hemus en ERF BV experimenteert al vier jaar intensief met systemen als agroforestry, strokenteelt en zelfs landbouw tussen draaibare zonnepanelen. Onder leiding van Rosemarie Slobbe, directeur-bestuurder van Hemus, kregen bezoekers een kijkje bij deze experimenten op de percelen van Hemus en ERF BV.
Toekomstbestendig boeren mét verdienmodel
De Demodagen zijn onderdeel van het programma De Groene Vonk, waarin demobedrijven hun deuren openen om onder andere collega-agrariërs en beleidsmakers kennis te laten maken met duurzame oplossingen voor de landbouw, waaronder toekomstgerichte teeltmethodes. De kernvraag die tijdens een ronde langs de percelen van Hemus en ERF BV centraal stond: hoe kunnen we natuurinclusief telen, waarbij we de biodiversiteit vergroten, de opbrengst behouden of zelfs verbeteren, én het bedrijf rendabel houden?
Een belangrijk uitgangspunt daarbij: het systeem moet passen binnen het bestaande machinepark. “Een nieuwe machine aanschaffen voor de oogst is geen optie,” benadrukt Slobbe. “We willen laten zien dat je ook met de middelen die je nu al hebt natuurinclusief kunt telen.”
Strokenteelt: diversiteit als basis
Eén van de kernsystemen waarmee Hemus en ERF BV al jarenlang werkt is strokenteelt. In plaats van één gewas op een perceel, worden meerdere gewassen in stroken naast elkaar geteeld. Hierdoor neemt de diversiteit toe, wat leidt tot minder verspreiding van ziekten en plagen, een stabielere opbrengst en minder noodzaak voor gewasbeschermingsmiddelen.
Op het perceel van 65 hectare worden momenteel acht verschillende gewassen gecombineerd met vier permanente bloemstroken. Als referentie zijn er ook blokken met monocultuur aangelegd, om de verschillen goed te kunnen meten.
Na vier jaar onderzoek blijken de resultaten veelbelovend: de biodiversiteit is aantoonbaar hoger, en in veel gevallen zijn de opbrengsten vergelijkbaar of zelfs beter dan in monocultuur. “Bij sommige gewassen hebben we nog uitdagingen bij het beregenen, bemesten of oogsten,” geeft Slobbe toe. “Maar over het algemeen lukt het goed. We hebben geleerd dat 6 meter brede stroken bij ons het beste werken. Op deze manier hebben we de maximaal haalbare diversiteit met ons huidige machinepark.”
Agroforestry: bomen in het bouwplan
Naast strokenteelt wordt ook geëxperimenteerd met agroforestry: het combineren van bomen met landbouwgewassen op hetzelfde perceel. In december 2022 zijn op een perceel van 4 hectare zeven rijen hazelaars geplant, met daartussen stroken van 6 meter met drie eenjarige gewassen. Dit jaar waren dat aardappelen, haver en rode bieten.
De bomenrijen zijn op verschillende afstanden (18 en 42 meter) geplaatst, om het effect op gewasopbrengst en biodiversiteit te kunnen vergelijken. Op het perceel onderzoekt Hemus of strokenteelt met eenjarige gewassen en bomenrijen goed werkt. “We willen weten of het een robuust systeem is, of het rendabel is én of dit systeem goed is voor de biodiversiteit en het voorkomen van ziekten en plagen. We onderzoeken het effect van de bomen op de gewasopbrengst en we kijken naar twee afstanden tussen de bomenrijen.” De gewassen zijn inmiddels geoogst, maar de resultaten van het eerste jaar worden pas volgend jaar verwacht. Een eerste knelpunt is al wel duidelijk: het onderhoud van de bomen kost relatief veel arbeid.
Zonnepanelen en landbouw: dubbel oogsten
Een gloednieuw experiment dit jaar is het combineren van landbouw met zonnepanelen. Op een perceel van 5 hectare zijn de panelen verder uit elkaar geplaatst, zodat er voldoende ruimte is voor gewassen tussen de rijen. De panelen zijn zonvolgend en dus draaibaar, wat betekent dat ze tijdens landbouwwerkzaamheden in verticale stand gezet kunnen worden.
Tussen de panelen zijn veldbonen en rode bieten geteeld, en onder de panelen wordt een kruidenstrook aangelegd. De samenwerking met energiebedrijf Vattenfall is gericht op het ontwikkelen van een systeem dat energie opwekt én ruimte biedt voor rendabele landbouw.
De gewassen zijn inmiddels geoogst, maar ook hier zijn de opbrengstgegevens nog in verwerking. Wel is al duidelijk dat er sprake is van een hogere onkruiddruk — mogelijk als gevolg van de intensieve bodembewerking bij het plaatsen van de zonnepanelen. “We verwachten wel een verschil in opbrengst omdat de zonnepanelen mogelijk het microklimaat rondom de planten veranderen. Daardoor ontstaat er een hoger vochtgehalte door schaduw.”
Van onderzoek naar praktijk
De experimenten worden gemonitord in samenwerking met Wageningen University & Research en Aeres Hogeschool Dronten. Meetbare resultaten zijn volgens Slobbe cruciaal: “We willen onderbouwd kunnen aantonen wat werkt, wat niet, en wat er nodig is om natuurinclusieve systemen breed toepasbaar te maken.”
Hemus en ERF laten hiermee zien hoe natuurinclusieve landbouw in de praktijk vorm kan krijgen — mét behoud van rendement. Door slim gebruik te maken van bestaande machines, aandacht voor biodiversiteit en samenwerking met kennisinstellingen en energiepartners, ontstaat een toekomstbestendig landbouwmodel.
ERF en Hemus zijn demonstratiebedrijven. Mede gefinancierd door de EU.
Tekst en beeld: Esmee Groot Roessink
