Seed@bel, de Belgische federatie van zaadbedrijven, voert samen met Varmabel maïsrasproeven uit. Een teelt die sterk verankerd is in België en waarvoor de rassenkeuze voor landbouwers bijzonder complex kan zijn. “Met ongeveer driehonderd beschikbare rassen in België lijkt het kiezen van het juiste ras op het doorkruisen van een doolhof.”
Seed@bel vertegenwoordigt de zaadbedrijven en telt 26 aangesloten ondernemingen, waarvan elf actief zijn binnen de maïsafdeling: Arvesta, Bayer, Jorion Philip Seeds, KWS, Lidea Seeds, Limagrain, Maisadour (MAS Seeds), Pioneer, Saaten Union, Scam en Syngenta. Varmabel staat in voor de organisatie en uitvoering van de maïsproeven. De leden van Varmabel zijn publieke instellingen zoals Lcv, Inagro, Hogent, Hooibeekhoeve, Pibo, Carah, CPL-Végémar en Cipf.
De meest geteelde cultuur in België
“Maïs is de belangrijkste teelt in België”, verklaart Marc Ballekens, manager van Seed@bel. Jaarlijks wordt in België ongeveer 230.000 tot 240.000 hectare maïs ingezaaid. “Dit cijfer is de voorbije vijftien jaar vrij stabiel gebleven, met een piek in 2010. De kans is groot dat het areaal ook in de toekomst ongeveer gelijk blijft, behalve bij ingrijpende veranderingen in de veehouderij. In Nederland bijvoorbeeld, heeft de inkrimping van de veestapel geleid tot een vermindering van het maïsareaal met vijfentwintig procent.” Wat de opbrengsten betreft, is er een jaarlijkse stijging van ongeveer één komma twee procent, voornamelijk dankzij genetische vooruitgang.
Maïs is een veelzijdige plant. “Deze teelt vormt de schakel tussen akkerbouw en veeteelt en is dus relevant voor alle types landbouwers.” Ze kan dienen als voedingsgraan, als groente in de vorm van suikermaïs, als snack bij popcorn, als voedergewas voor vee, als bron van energie door fossiele brandstoffen te vervangen via ethanol, en als grondstof voor de voedingsindustrie en de groene chemie.
Partnerschapsovereenkomst voor de komende drie jaar
Seed@bel werkt samen met Varmabel voor de organisatie van proeven binnen het voorlopig netwerk en het basisnetwerk. “Het gaat om een uniek publiek-privaat partnerschap in België, dat voor andere teelten niet bestaat”, aldus Marc Ballekens. Vorig jaar december werd de partnerschapsovereenkomst tussen Seed@bel en Varmabel officieel ondertekend voor de komende drie jaar. Beide organisaties zullen samenwerken voor de uitvoering van de maïsrasproeven in de jaren 2026, 2027 en 2028.
Er worden meerdere proeven opgezet om duidelijke informatie te verschaffen over het agronomisch potentieel van de verschillende rassen op de markt. “Tijdens de teelt zijn er weinig fytosanitaire ingrepen mogelijk, waardoor de rassenkeuze cruciaal is voor het eindresultaat. Met ongeveer driehonderd beschikbare rassen in België is die keuze echter allesbehalve eenvoudig.” Het voorlopig netwerk test maïsrassen van verschillende bedrijven vóór hun marktintroductie. Het basisnetwerk omvat rassen die voldoen aan de voorwaarden voor opname in de rassenlijst. Niet alle rassen uit het voorlopig netwerk stromen door naar het basisnetwerk; er vindt dus al een selectie plaats. “Voor landbouwers is vooral het basisnetwerk belangrijk, omdat het rassen bevat die daadwerkelijk beschikbaar zijn op de markt en waarvan de resultaten betrouwbaar zijn.”
Ongeveer driehonderd maïsrassen beschikbaar in België
In totaal worden jaarlijks niet minder dan 150 kuilmaïsrassen en 111 korrelmaïsrassen getest.
“Sommige rassen worden echter dubbel geteld, omdat ze zowel voor kuilmaïs als voor korrelmaïs worden geëvalueerd”, nuanceert Marc Ballekens. Het totaal van ongeveer 260 rassen blijft van jaar tot jaar relatief stabiel. “De proeven worden uitgevoerd volgens een protocol dat zowel door de zaadbedrijven als door de proefcentra werd vastgelegd en goedgekeurd. Dit protocol werd verfijnd voor het seizoen 2026. Het Centre Indépendant de Promotion Fourragère (CIPF) coördineert de uitvoering van de proeven door de verschillende onderzoekscentra.”
Niet alle rassen die op de Belgische markt beschikbaar zijn, worden door dit netwerk getest. “In de praktijk moet een ras ingeschreven zijn op een Europese rassenlijst om in België verkocht te mogen worden. Daarnaast test het netwerk geen rassenmengsels die soms commercieel worden aangeboden. Alleen zuivere rassen worden in de proeven opgenomen.” Volgens Seed@bel zijn er in totaal ongeveer 300 verschillende maïsrassen op de Belgische markt.
Diversiteit aan rassen, variatie in bodemtypes
De grote diversiteit aan rassen in zo’n klein land is verklaarbaar door de variatie in bodemtypes. “In Nederland zijn er slechts twee hoofdtypen bodem, namelijk polders en zand, terwijl België een veel grotere pedologische diversiteit kent.” Dit vertaalt zich ook in uiteenlopende landschappen en hoogtes, met percelen gelegen tussen 0 en 694 meter boven zeeniveau. Daarnaast worden zowel kuilmaïs- als korrelmaïsrassen geteeld. “Kuilmaïs vertegenwoordigt 78 procent van het Belgische maïsareaal, goed voor 180.000 hectare. Korrelmaïs beslaat 50.000 hectare. Dat is aanzienlijk meer dan in Nederland, waar ongeveer 190.000 hectare maïs wordt geteeld, waarvan slechts vijf procent korrelmaïs.” Korrelmaïs kent in België meerdere afzetmogelijkheden, onder meer voor varkens- en pluimveevoeder, voor energieproductie via bio-ethanol en als gemalen kolven.
België ligt bovendien tussen twee grote maïsproducerende landen, Frankrijk en Duitsland. Deze buurlanden behoren tot de grootste maïsproducenten binnen de Europese Unie en huisvesten ook de grootste veredelingsbedrijven en zaadfirma’s. België bevindt zich centraal in Europa en zaait zowel rassen bestemd voor noordelijke regio’s als variëteiten ontwikkeld voor warmere klimaten.
Het belang van herhalingen
In totaal omvat het proefprogramma zes netwerken. Er is een onderscheid gemaakt tussen korrelmaïs, vroege kuilmaïs en late kuilmaïs. Dit maakt het mogelijk om de proeven op verschillende tijdstippen te oogsten en zo een realistischer beeld te krijgen van het rassenpotentieel. Aangezien elk van deze drie categorieën zowel in het voorlopig netwerk als in het basisnetwerk wordt getest, komt het totale aantal netwerken op zes. Alle proeven vinden plaats op dezelfde locaties, wat statistische vergelijkingen vergemakkelijkt. Het aantal proeven is dan ook aanzienlijk. “Voor de vier kuilmaïsnetwerken zijn er acht proefpercelen met telkens vier herhalingen. Voor de twee korrelmaïsnetwerken worden telkens zeven proefpercelen aangelegd.” Hoewel dit veel lijkt, zijn herhalingen noodzakelijk. “Droogte en wildschade, vooral door everzwijnen, komen steeds vaker voor. Bovendien zijn de zaden in de proeven niet behandeld, wat extra schade door vogels kan veroorzaken.” Herhalingen blijven essentieel om resultaten te verkrijgen die representatief zijn voor het hele land. “Een proef op één perceel en in één jaar zegt weinig over het werkelijke potentieel van een ras.”
Tekst en beeld: Antoine Van Houtte
