Roodverkleuringen zijn zichtbaar op het blad en de peen is zo slap, dat het om te buigen is als een vaatdoek. De gewasziekten SBR en Stolbur zorgen voor problemen in onder andere suikerbieten, aardappelen én peen. En laat deze laatste teelt nu net in de spotlight staan tijdens de Themadag Peen in Emmeloord.
Vanuit de regio Noordrijn-Westfalen komen de ziekten SBR en Stolbur via glasvleugelcicaden richting de grens met Nederland en België. “Op dit moment zijn deze gewasziekten nog niet direct te bestrijden, dus we moeten de komende maanden extra alert zijn”, meldt Mark Ermers van Cebeco Agro.
Stolbur wordt veroorzaakt door Candidatus Phytoplasma solani en SBR door een γ-proteobacterium. Vaak komen deze twee gewasziekten gezamenlijk voor. De ziekten worden overgedragen door glasvleugelcicaden die als nymfen overwinteren in de bodem, op een diepte van 15 tot 25 centimeter, waar ze zich voeden op ontwikkelende wintergranen.
In april en mei vliegen de volwassen cicaden uit, waarna ze eitjes leggen in verschillende waardgewassen. Nakomelingen van cicaden met SBR zijn vanaf de start van het leven al geïnfecteerd en kunnen de ziekte direct overdragen. Bij Stolbur is dit niet het geval.
80% van het bouwplan in gevaar
“Het uitvliegen is het moment waarop het een probleem wordt”, legt Ermers uit. “De cicaden prikken gewassen aan en dragen SBR en Stolbur over. Stolbur heeft maar liefst 150 waardplanten en pakt hiermee zomaar tachtig procent van het bouwplan aan. Wintertarwe wordt niet aangetast, maar daar kunnen de cicaden juist overwinteren. Ook SBR kan meerdere gewassen infecteren, waaronder suikerbieten, aardappelen en peen.”
Complexe ziekten
Het grote aantal waardplanten maakt de beheersing complex. Daarnaast groeit een populatie glasvleugelcicaden snel, doordat de insecten tot zes vluchten per jaar maken. “Deze ziekten komen via glasvleugelcicaden met zo’n dertig kilometer per jaar deze kant op. Dat lijkt misschien langzaam, maar ze bevinden zich al een tijdje in de grensregio. De eerste besmettingen met SBR zijn al aangetoond in Nederland, dat geldt nog niet voor Stolbur.”
SBR en Stolbur beheersen
Op dit moment kunnen SBR en Stolbur op bouwplanniveau het meest doelgericht worden aangepakt. Denk hierbij aan het zo vroeg mogelijk oogsten van een besmette teelt, waardoor nymfen verstoord worden in hun ontwikkeling.
Ook is het advies om geen wintergranen te telen in risicogebieden. Het schrappen van bijvoorbeeld wintertarwe uit het bouwplan biedt goede resultaten voor het inkrimpen van de glasvleugelcicadenpopulatie. “Deze maatregel zal echter grote gevolgen hebben voor verschillende partijen”, plaatst Ermers als kanttekening.
“Of de glasvleugelcicaden kunnen overwinteren in groenbemesters, is op dit moment nog onvoldoende bekend. Een teelt van bladrammenas lijkt geen probleem. Ook een aantal soorten gele mosterd lijkt geen geschikt gewas te zijn voor de overwinterende nymfen. Het land braak laten liggen is sowieso veilig, maar niet altijd gewenst.”
Rol van ICM
Integrated Crop Management (ICM) zal een belangrijke rol gaan spelen in de beheersing van SBR en Stolbur. “Met het monitoren van de glasvleugelcicadenpopulatie, bewust positioneren van wintergranen in het bouwplan en slim inzetten van ploegwerk kunnen we deze gewasziekten hopelijk enigszins onderdrukken.”
Noodzaak tot vrijstellingen in GLB
Aangezien het meerdere teelten betreft, vergen SBR en Stolbur een sectorbrede aanpak, volgens Ermers. Hiervoor gaan verschillende partijen via de PPS ‘Beheersing van vector-overgedragen pathogenen in de Akkerbouw’ gezamenlijk op zoek naar antwoorden op dit toekomstige probleem.
Tekst: Kim Sjoers
Beeld: beeldarchief Prosu
