Op het akkerbouwbedrijf van Anko Havinga krijgen de uien met één druk op de knop een paar millimeter water. Het bedrijf teelt 70 hectare pootaardappelen, 25 hectare rode en gele zaaiuien en 43 hectare wintertarwe. Inmiddels werkt Havinga al vier jaar met druppelirrigatie in de uienteelt. “We zijn heel klein begonnen met druppelirrigatie, maar inmiddels liggen er dit jaar op 8,5 hectare druppelslangen.”
De eerste ervaringen met druppelirrigatie waren niet direct probleemloos. “We zijn vier jaar geleden heel klein begonnen. Het eerste jaar hadden we nog vlakke bedden. Door de natte omstandigheden in dat voorjaar hebben we de irrigatieslangen ruim na opkomst van de uien gelegd.” De slangen lagen daardoor onvoldoende diep in de grond, met als gevolg schade door vogels en hazen. “Daardoor hadden we dat jaar enorm veel werk om de slangen te repareren”, vertelt Havinga.
Vanaf het tweede jaar stapte het bedrijf over op de teelt van uien op ruggen. De druppelslang wordt in de rug gelegd, waarna aan weerszijden de uien worden gezaaid. Die aanpassing bleek een belangrijke verbetering. “We hebben nu nagenoeg geen werk meer van lekkages.”
Minder afhankelijk van de haspel
Havinga kwam via zijn broer, werkzaam bij Van Iperen en verantwoordelijk voor de irrigatieafdeling, in aanraking met de mogelijkheden van fertigatie en druppelirrigatie. Volgens Havinga is het grootste voordeel vooral het gebruiksgemak. “Het beregenen stond mij weleens tegen. Met een haspel zijn er meer drempels die je moet overgaan voordat je besluit te gaan beregenen. Je wacht eerder een voorspelde regenbui af of stelt beregenen uit omdat je druk bent met andere werkzaamheden. Met dit systeem is het één druk op de knop en de uien krijgen een paar millimeter water. Bij twijfel zet je gewoon de kraan aan.”
Ook logistiek levert het systeem voordelen op. Vooral op percelen die niet direct naast een geschikte wateraanvoer liggen, kan het verplaatsen van haspels en aanvoerslangen veel werk opleveren. “Je hoeft met druppelirrigatie nooit een haspel te verzetten. Dat scheelt veel gedoe. Hier in het gebied mogen we wel beregenen op uien, maar niet op pootaardappelen, dus als je met een haspel in het land staat en er staan pootaardappelen naast, dan ben je afhankelijk van de wind.”
Steeds eenvoudiger in gebruik
Hoewel de overstap in het begin wennen was, ziet Havinga dat de werkzaamheden inmiddels routinematig verlopen. Jaarlijks worden de aanlegtechnieken verder geoptimaliseerd.
De druppelslangen worden aangebracht tijdens het klaarmaken van de ruggen. Daarvoor wordt gebruikgemaakt van een bestaande aardappelfrees die is aangepast met een extra opbouw om de druppelslang mechanisch in de rug te leggen. Vervolgens worden de uien gezaaid. “Het slangen leggen doen we tussen de zeven en tien hectare per dag. Dat is een beetje afhankelijk van hoe snel de frees kan rijden en hoe de grond valt. Maar over het algemeen gaat dat ieder jaar makkelijker. Het aansluiten van de slangen is nog wel een flinke klus, maar met genoeg mensen is dat ook zo gedaan.” Naast water worden via het systeem ook voedingsstoffen toegediend. Zowel stikstof als kalium worden gedurende het groeiseizoen via de druppelslangen gegeven.
Voor kennis en begeleiding maakt Havinga veel gebruik van de expertise van Van Iperen. “Zij weten veel van het systeem. We leren daarnaast veel van praktijkervaringen van collega-telers die het systeem ook toepassen. We wisselen onderling veel ervaringen en kennis uit.”
10 tot 15 ton meer per hectare
Volgens Havinga levert druppelirrigatie gemiddeld een duidelijke opbrengstverhoging op. “Naar mijn inschatting behalen we tien tot vijftien ton per hectare meeropbrengst met het dripsysteem.” Of die extra productie direct resulteert in een hogere financiële opbrengst, hangt sterk af van de marktprijzen. In jaren met lage uienprijzen worden de meerkosten van het systeem vaak slecht terugverdiend. De echte winst zit volgens hem in droge jaren, wanneer de opbrengst én de prijzen hoger liggen. Ook op kwaliteitsgebied ziet Havinga voordelen. “Ik merk dat de uien harder zijn. Daarnaast lukt het makkelijker om de uien grof te krijgen. Dat vind ik ook een voordeel.”
Tegenover de voordelen staan aanzienlijke investeringen. De druppelslangen zijn slechts één seizoen bruikbaar en moeten jaarlijks worden vervangen. Daarnaast zijn er kosten voor de fertigatie-units, meststoffen en de aanleg van het systeem. “Met name het kostenplaatje is een nadeel. Als je meerdere percelen hebt die verspreid liggen, moet je ook meerdere units aanschaffen. Dan wordt het snel te duur.” De fertigatie-unit bestaat uit een container met daarin onder meer een pomp en een computer voor de aansturing van de water- en meststoftoediening.
Uitdagingen bij de oogst
De grootste uitdaging ziet Havinga momenteel nog bij het verwijderen van de slangen. Idealiter worden deze vóór de oogst uit het perceel gehaald, maar dat blijkt in de praktijk lastig. “Als je de slang eruit trekt, neem je vaak loof mee. Dan kunnen de uien van de rug vallen.” Daarom worden de slangen tijdens het rooien verwijderd. Dat vraagt soms om een diepere afstelling van de rooimachine, waardoor meer grond wordt meegenomen. Daarnaast zorgt het frequente irrigeren ervoor dat de bodem gedurende de zomer relatief vochtig blijft. “De structuur van de grond is daardoor niet altijd optimaal. In het najaar ben je met rooien wat kwetsbaarder.” De eerste jaren verliep het verwijderen van de slangen moeizaam, maar ook hier ziet Havinga verbetering sinds de overstap naar teelt op ruggen.
Betrouwbare gewasontwikkeling
Ondanks de aandachtspunten is Havinga positief over de toekomst van druppelirrigatie in de uienteelt. Vooral de betrouwbaarheid van de gewasontwikkeling spreekt hem aan. “Normaal heb je weleens een perceel dat er niet helemaal top bij staat. Met fertigatie heb je eigenlijk altijd een mooi blok uien.” Havinga ziet daarnaast dat het systeem goed aansluit bij de extremere weersomstandigheden van de afgelopen jaren. “Je legt de zaadjes in de grond, zet de kraan open en ze komen wel op. Tegenwoordig heb je langere droge periodes en ook langere natte periodes. Het wordt daardoor steeds lastiger om op het juiste moment te werken.”
Tekst: Esmee Groot Roessink
Beeld: Anko Havinga
