Het aanleggen van een agroforestryperceel, de teelt van biobased gewassen als vlas en vezelhennep, de aanschaf van een laserrobot en een kippenweide. Zomaar een greep uit de vernieuwingen en projecten die dit jaar gaande zijn op het akkerbouwbedrijf van Guus en Tim Koetsenruijter. Het familiebedrijf in Espel combineert al jarenlang biologische en gangbare teelten en zoekt voortdurend naar manieren om bodem, biodiversiteit en klimaat beter in balans te brengen.
Drie jaar geleden namen Tim en Guus Koetsenruijter het akkerbouwbedrijf van hun ouders over. Het bedrijf omvat in totaal ruim 216 hectare, verdeeld over 113 hectare gangbare teelt en ruim 83 hectare biologische teelt. De percelen liggen dicht bij de twee bedrijfslocaties aan het Ankerpad in Espel. Op de ene locatie bevinden zich de opslag, werkplaats en verwerkingsactiviteiten, terwijl vanuit de andere locatie vooral de biologische bedrijfstak wordt aangestuurd. Het bedrijf hecht grote waarde aan het werkplezier binnen het team. Naast de familie zijn er vier medewerkers in vaste dienst en is er seizoensafhankelijk gewerkt met extra krachten.
Zowel biologisch als gangbaar
De keuze om zowel biologisch als gangbaar te blijven telen ontstond al tijdens de eerste omschakeling naar biologische landbouw in 2008. “In 2008 begonnen we op een proefperceel op het erf te experimenteren met biologische teelt. We hadden destijds nog geen Skalcertificaat en we leverden nog geen biologische producten af”, vertelt Guus Koetsenruijter. Risicospreiding speelde daarbij een belangrijke rol. Het bedrijf wilde ervaring opdoen met biologische teelt zonder direct het volledige areaal om te schakelen. Tegelijkertijd biedt deze combinatie de mogelijkheid om kennis uit beide systemen te benutten. “Vanaf 2018 zijn we begonnen met het omschakelen van 45 hectare naar biologisch. In 2022 was dit areaal volledig biologisch. Het bouwplan bestond toen uit pootaardappelen, uien, gerst, witlof, snijmais, peen en pastinaak.”
Zichtbare verandering van het klimaat
Daarnaast is de zichtbare verandering van het klimaat een belangrijke motivatie geweest voor de telers. “Als boer merk je de klimaatverandering letterlijk”, vindt Guus Koetsenruijter. “Toen ik van school kwam in 2000, hadden we nog geen greppels in de aardappelruggen liggen. Er viel weleens een buitje en het was weleens nat op het perceel, maar het waren geen buien van 40 tot 60 millimeter. Dat is door de jaren heen enorm veranderd.” Daarbij speelt ook de overtuiging mee dat de landbouw een bijdrage kan leveren aan een oplossing. “Ik vind dat je als bedrijf, als samenleving of als persoon je verantwoordelijkheid kunt nemen.” Die gedachte komt terug in het streven naar minder chemische middelen, een betere bodemkwaliteit, meer biodiversiteit en nieuwe teelten die bijdragen aan een toekomstbestendige landbouw.
Een grote stap daarin is het telen van biobased gewassen. Dit jaar is het bedrijf gestart met de teelt van vlas voor verwerking tot bouwmaterialen. Ook onderzoekt Koetsenruijter de mogelijkheden voor het telen van vezelhennep. De markt hiervoor staat nog in de kinderschoenen, maar de ontwikkelingen gaan snel. “Ik vind dat we een belangrijke stap maken door met deze gewassen CO2 te binden en langdurig ergens in bouwmaterialen te stoppen.”
Sterke combiteelt
In die zoektocht naar een duurzamere en klimaatbestendige landbouw, waarin minder kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn en de bodem gezonder blijft, komt de combinatie van gewassen steeds vaker in beeld. Een van de teelten waar Koetsenruijter vooral enthousiast over is, is de combinatie van veldbonen en wintertarwe. De gewassen zijn gemengd geteeld en ook gezamenlijk geoogst. Het eindproduct is voornamelijk afgezet naar veehouders in de regio, die het gebruiken als krachtvoer voor melkvee. “Het mooie van deze combiteelt is dat de gewassen elkaar versterken”, legt Koetsenruijter uit. “De veldboon haalt stikstof uit de lucht om te groeien. Vervolgens slaat de plant de stikstof op in de wortels. De wortels van de wintertarwe groeien om de wortels van de veldboon heen, waardoor de wintertarwe kan profiteren van de stikstof uit de veldboon. Daardoor is veel minder bemesting nodig dan bij een reguliere tarweteelt.
Als je kijkt naar het stikstofprobleem in Nederland, zou dit een mooie optie zijn om bij te dragen aan een oplossing.” Daarnaast blijft ook de bodemstructuur beter intact. “We hebben ook weleens alleen veldbonen geteeld, dat ging minder goed. Bij de combinatie tarwe-veldbonen verslempt de grond minder snel.” Daar staat tegenover dat de opbrengst iets lager ligt dan bij een afzonderlijke teelt. Toch ziet Koetsenruijter dit als een interessant alternatief, mede doordat deze eiwitrijke combinatie geïmporteerde soja in veevoeding gedeeltelijk kan vervangen.
Het bedrijf onderzoekt daarnaast mogelijkheden om een deel van de productie uiteindelijk voor humane consumptie af te zetten. Ook wordt er voortdurend geëxperimenteerd met de teelttechnieken. Omdat veldbonen dieper in de grond moeten liggen (acht centimeter) dan de wintertarwe (drie centimeter) is er afgelopen seizoen in twee werkgangen gezaaid. “Komend seizoen gaan we testen of beide gewassen ook in één werkgang kunnen worden gezaaid.”
Rijpaden en vijf-gangen menu
Duurzaamheid is op het bedrijf van Koetsenruijter niet alleen terug te zien in de keuze voor gewassen. Op het bedrijf wordt veel gedaan voor een gezonde bodem. Een belangrijk onderdeel daarvan is het gebruik van vaste rijpaden. Door machines steeds over dezelfde sporen te laten rijden, blijft het grootste deel van het perceel onbereden. Volgens Koetsenruijter zorgt dit voor een betere waterinfiltratie, minder verslemping en een gelijkmatiger zaaibed.
De bodemvruchtbaarheid wordt daarnaast ondersteund met een ‘5-gangen menu’ aan meststoffen en groenbemesters. Op verschillende percelen wordt gewerkt met een combinatie van vaste mest, groenbemesters met vlinderbloemigen, een mengsel van rundveeen varkensdrijfmest en aanvullende biologische mestkorrels. Volgens Koetsenruijter draait het daarbij om diversiteit. “Diversiteit komt altijd weer terug, hoe meer diversiteit hoe beter, dat geldt eigenlijk voor alles.” Diezelfde gedachte werkt ook door in het bouwplan dat afgelopen jaar met de teelt van vlas en vezelhennep is uitgebreid van één op zes naar één op acht op de biologische percelen.
Slimme innovaties
Sinds dit voorjaar neemt een onkruidrobot een enorm deel van de arbeid op het land over. De LaserWeeder van Carbon Robotics wordt met name ingezet in de biologische teelten, waar onkruiddruk een grote uitdaging is. Volgens Koetsenruijter biedt deze ontwikkeling kansen voor verdere uitbreiding van het biologische areaal.
Ook andere slimme technologieën worden ingezet op het bedrijf. Al zeven jaar zijn drones in gebruik om gewassen van bovenaf te monitoren. Daarmee kunnen afwijkingen, ziekten of aaltjesplekken worden opgespoord.
Toepassing bio-kennis in gangbare teelt
Een groot deel van de middelen en kennis die is opgedaan binnen de biologische teelt wordt, waar mogelijk, ook toegepast in de gangbare teelt. Zo kan de onkruidrobot worden ingezet in de gangbare teelt, waardoor er minder gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. De succesvolle combinatie wintertarwe en veldbonen is ook gangbaar geteeld en de Rod Weeder, die is aangeschaft voor de biologische teelt, is ook in de gangbare teelt ingezet. “Bij deze machine hangt achter de cultivator een as die de wortelonkruiden omhoogwerkt. Toen wij nog geen biologische teelt hadden, kenden wij deze machine niet.”
Verbinding door agroforestry en kippenweide
Op de huiskavel van de biologische tak van het bedrijf staan sinds afgelopen februari drie rijen bomen op de perceelgrenzen. Dit jaar zijn op dit agroforestryperceel tussen de bomenrijen pastinaak, witlof, aardappelen, uien en voederbieten geteeld. De bomen nemen een deel van het areaal in beslag en veroorzaken plaatselijk schaduw, maar volgens Koetsenruijter moet daar op termijn ook een voordeel tegenover staan.
Onderzoek laat zien dat bomen de wind afremmen, waardoor gewassen op grotere delen van het perceel juist beter kunnen presteren. “We hopen dat de opbrengstderving gecompenseerd wordt door de opbrengstverhoging in de stukken tussen de bomenrijen in. Het liefst wil je natuurlijk een verhoging in het aantal kilo’s, maar ik hoop dat we in ieder geval onderaan de streep op nul uitkomen. Dan hebben we alsnog een win: namelijk de verhoogde biodiversiteit op het land, de aantrekking van insecten en vogels, de CO2- opname van de bomen én ecologische uitstraling van het landschap.”
Kippenweide
Op dezelfde huiskavel wordt gewerkt aan een kippenweide die vanaf 2027 in gebruik zal worden genomen. De weide is inmiddels ingezaaid met grasklaver en er zijn jonge bomen aangeplant die straks voor beschutting moeten zorgen. In de opstartfase zullen er eerst schapen grazen.
Volgens Koetsenruijter is het belangrijk dat mensen kunnen zien hoe voedsel is geproduceerd en welke keuzes daarbij zijn gemaakt. “Het idee voor de kippenweide is ontstaan vanuit de wens verbinding met de omgeving te creëren. We willen dit project zo inrichten dat mensen uit de buurt gaan helpen met het rapen van de eieren en het vullen van een verkoopautomaat. Daarnaast hebben we regelmatig groepen die op het bedrijf komen kijken. Dan is het extra leuk dat we een rondje over de kavel kunnen lopen om van alles te laten zien.” Vorig jaar organiseerde Koetsenruijter een wandeling over de huiskavel. “Ik heb toen een pad gemaaid door de veldbonen en wintertarwe. We hadden een muziekgroep en kwamen zo’n zestig mensen op de wandeling af. Dan beleef je echt de gewassen.”
Tekst: Esmee Groot Roessink
Beeld: Guus en Tim Koetsenruijter
