Mulchen kan bijdragen aan een gezondere bodem, een stabielere vochtvoorziening en mogelijk minder ziekten en plagen in aardappelen. Daarom onderzoekt het Louis Bolk Instituut van 2025 tot en met 2028 de effecten van deze teeltmaatregel op het biologische akkerbouwbedrijf Metamorphosis van Krispijn van den Dries en Peter Keij. Tijdens een velddag in Ens begin juli werden de eerste praktijkervaringen met het afdekken van aardappelruggen met een laag rogge-wikke mulch gedeeld.
De veldproef maakt deel uit van het project Versnellingsspoor Biologische Landbouw van het Louis Bolk Instituut. “Voor een toekomstbestendige teelt is er vooral een grote vraag naar een robuustere teelt van de hoofdgewassen. Wij doen onderzoek en experimenten met mulchen omdat dit een maatregel is die invloed heeft op veel vlakken. Van 2025 tot 2028 doen we onderzoek bij Metamorphosis”, vertelt projectleider Suzanne Lommen.
Mulchen bij Metamorphosis
De veldproef vindt plaats op het biologische akkerbouwbedrijf Metamorphosis van Krispijn van den Dries en Peter Keij. Het bedrijf begon vorig jaar met het toepassen van mulch in aardappelen. “Ik zag dat bij andere telers ook gebeuren en we zochten met name een weg om minder phytophthora te krijgen in ons pootgoed. Mulchen kwam daarin als belovend naar voren”, vertelt Van den Dries.
Mulchen is overigens niet een nieuwe techniek. De term komt van het Middelengelse molsch, wat zacht en vochtig betekent. De oude Egyptenaren en Grieken pasten deze techniek al toe.
Mulch beschermt de bodem en beïnvloedt het teeltklimaat
Rosanne Onstenk, onderzoeker Duurzaam Bodembeheer bij het Louis Bolk Instituut, omschrijft mulchen als het bedekken van de bodem met plantaardig materiaal, zoals stro, rogge-wikke of grasklaver. Volgens Onstenk heeft een mulchlaag verschillende functies. “Mulchen gaat om het beschermen van de bodem. Door het bedekken van de bodem met een fysieke laag is er minder erosie. Geleidelijke waterdoorlating zorgt daarnaast voor minder vochtschommelingen in de bodem. Minder schommelingen in temperatuur en vocht creëren een stabieler klimaat voor de wortels van het gewas. Daarnaast remt de afdekking de kieming en ontwikkeling van zaadonkruiden doordat minder licht de bodem bereikt. Voor een effectieve onderdrukking van zaadonkruiden is volgens Onstenk ongeveer acht centimeter mulch nodig. Wortelonkruiden groeien daar nog wel doorheen. Ook zijn er aanwijzingen dat mulch ziekten en plagen kan beperken doordat natuurlijke vijanden worden gestimuleerd, insecten worden gedesoriënteerd en een lagere bodemtemperatuur de ontwikkeling van larven kan vertragen. Uit wetenschappelijke literatuur blijkt volgens haar bovendien dat mulchen kan bijdragen aan de onderdrukking van coloradokevers, trips in uien en bladluizen die aardappel-Y-virus overbrengen.
Mooie grond, weinig coloradokevers en bladluis
Biologisch akkerbouwer Krispijn van den Dries begon vorig jaar met het toepassen van mulch in aardappelen. Op ongeveer de helft van de aardappelkavel, waar aardappelras Levante is gepoot, werd een mulchlaag van zes tot acht centimeter aangebracht. Hoewel vorig jaar weinig phytophthora voorkwam, zag Van den Dries wel andere verschillen. “Tijdens het oogsten hadden we hele mooie grond en verder viel op dat we vorig jaar weinig onkruid hadden. Vorig jaar zaten er daarnaast minder coloradokevers in de plekken waar mulch lag. Dit jaar zien we heel weinig coloradokevers en ook heel weinig bladluis.”
De toepassing vraagt volgens hem wel extra arbeid. Het mulchgewas wordt binnen de vruchtwisseling geteeld door na de uienteelt rogge-wikke in te zaaien. Het gewas wordt geoogst voordat de wortelen worden gezaaid en vervolgens over de aardappelen verdeeld. “Je moet niet onderschatten wat voor werk daarbij komt kijken. Het maaien en het oogsten van de mulch doen wij niet zelf, het uitrijden wel.” Omdat het bedrijf met een rijpadensysteem werkt, hoeven hiervoor geen aardappelruggen te worden opgeofferd.
Plattere aardappelruggen
Onderzoeker Thom van der Sluijs van het Louis Bolk Instituut lichtte de proefopzet toe. Vrijwel het hele perceel is voorzien van mulch, met uitzondering van controleblokken zonder mulch. Binnen de proef worden drie behandelingen met elkaar vergeleken: geen mulch, 30 ton rogge-wikke mulch per hectare en 40 ton rogge-wikke mulch per hectare. Elk proefblok is 21 meter breed en 20 meter lang. Alle behandelingen zijn vier keer herhaald. De proef wordt gedurende drie teeltjaren gevolgd. Daarbij kijken onderzoekers onder meer naar de effecten van mulch op de opbrengst en de weerbaarheid van de aardappelen. Daarnaast wordt er gekeken naar het effect van mulchen op de micro-omstandigheden in de bodem. Hiervoor zijn onder andere continusensoren in de bodem geplaatst.
Volgens Van der Sluijs is het in de praktijk lastig om de verschillende mulchdiktes nauwkeurig aan te brengen. Peter Keij van Metamorphosis vertelde daarnaast dat voor de proef bewust met plattere aardappelruggen is gewerkt. Daardoor moest dieper worden gepoot, maar de mulch blijft daardoor beter liggen. “Op hoge ruggen waait de mulch er eerder vanaf.” Hij benadrukt dat de mulch direct vanaf het land op de ruggen moet worden gebracht. “Anders gaat de mulch broeien en dat wil je absoluut niet.”
Groenere controleplotjes, meer regenwormen
Tijdens de velddag wezen deelnemers op verschillen in onkruidontwikkeling en ziektebeelden tussen de proefvelden. Volgens Van der Sluijs is dit jaar minder mulch beschikbaar geweest dan vorig jaar, waardoor de mulchlaag dunner was. Daardoor kwam meer onkruid door de laag heen dan in 2025, toen er wel voldoende mulch was aangebracht.
Ook viel een verschil in gewaskleur op. “De controleplotjes zonder mulch lijken er het hele jaar door iets groener uit te zien”, aldus Van der Sluijs. Bij de eerste proefrooiingen waren de opbrengstverschillen klein. Een steekproef van tien planten leverde in de controleplots gemiddeld 5,3 kilogram aardappelen op, tegenover 5,5 kilogram in de mulchplotjes. Wel troffen de onderzoekers in de mulchpercelen meer regenwormen aan. Volgens Van der Sluijs vormt de achterblijvende mulch tijdens het rooien geen belemmering, zowel onder droge als natte omstandigheden, omdat tegen de tijd van de oogst al een groot deel van het materiaal is verteerd.
Dit artikel is het eerste onderdeel van een drieluik over mulchen in aardappel en uienteelt. Houd onze website in de gaten voor meer over dit thema.
Tekst en beeld: Esmee Groot Roessink
