Optisch sorteren in twee verschillende lijnen

Optisch sorteren geeft een boost aan de capaciteit, kwaliteit en flexibiliteit van een sorteerlijn. En vooral op dat laatste punt sloegen twee pootgoedtelers uit Flevoland aan. Waar de ene akkerbouwer kiest voor optisch sorteren in de gehele sorteerlijn, met de Optica CS en Q, gaat de ander voor een combinatie met een mechanische maatsorteerder. Onlangs gingen we langs bij beide gebruikers van Tolsma-Grisnich. “De rekensom was snel gemaakt: meer pootgoed in de maat, met minder mensen aan de sorteerlijn.”

Bij het maken van tekeningen voor een nieuwe bewaarschuur bij Maatschap Fazembra in Emmeloord in 2019, werd direct een nieuwe sorteerlijn meegenomen. De vertrouwde schoksorteerder uit 2001 was namelijk aan vervanging toe en kon de capaciteitswensen van de akkerbouwer minder goed bijbenen. “We draaiden met een capaciteit van acht tot tien ton per uur”, vertelt akkerbouwer Gert Jan Haenen van Maatschap Fazembra. “Dat betekende dat we vaak de hele winter, van het rooien tot het poten, aan het sorteren waren. Ook wilden we graag optisch sorteren opnemen in de sorteerlijn.” Onlangs zette Haenen de stap, en eind oktober ging hij van start met een nieuwe sorteerlijn van Tolsma-Grisnich voor het sorteren van tachtig hectare pootgoed op jaarbasis.

Flexibele sorteerlijn

In de sorteerlijn is een mechanische maatsorteerder gecombineerd met een optische kwaliteitssorteerder: de Optica Q (zie hoofdfoto). Het product kan via verschillende routes naar de Optica Q lopen: langs de maatsorteerder direct naar de Optica Q, of via de bufferbunker van 6,5 ton. Los van de maatsorteerder kan het product ook via een aparte bunker of de kistenlossers bij de Optica Q komen. “Partijen met meer grond erop laat ik bijvoorbeeld door de bufferbunker lopen. Andere partijen die makkelijk ‘vellen’, juist niet. Partijen die gevoelig zijn voor barsten, gaan via de kistenlossers, zodat de valhoogte beperkt is. En bijmaten kan ik bijvoorbeeld later pas laten nalezen. Zo kan ik per partij kiezen welke route het meest passend is.”

Gemakkelijk aansturen

Via een tablet op de heftruck stuurt een medewerker het sorteerproces aan. Er kunnen verschillende routes van de sorteerlijn worden gekozen, maar ook de gevoeligheid van de optische kwaliteitssorteerder kan worden ingesteld. De Optica Q maakt namelijk vijf afbeeldingen per aardappel, die worden beoordeeld op ziekten, gebreken en vormafwijkingen. Een slim algoritme vergelijkt de afbeeldingen met een database die is gevoed door de 150 verschillende Optica Q-kwaliteitssorteerders van over de hele wereld. Vervolgens kan de akkerbouwer kiezen hoe streng het systeem sorteert met een range van nul tot honderd. Op deze manier wordt het product in één werkgang onderverdeeld in drie uitgangen: goed product, kluiten en voer (B-kwaliteit).

De akkerbouwer scrolt door het systeem. Van de laatste tweeduizend aardappelen zijn elk vijf foto’s te bekijken, zodat hij kan zien hoe de Optica Q de beelden interpreteert. “Zo blijf je de machine begrijpen, en kun je het proces gemakkelijk bijsturen.”

Bijleren

Elke foto die door één van de machines wordt gemaakt, zorgt ervoor dat de AI-modellen van de Optica Q slimmer worden. Daarbij worden er regelmatig revisies uitgevoerd. Zo is er onlangs een update doorgevoerd, die het mogelijk maakt om gaatjes in aardappelen beter op te merken. Ook is het mogelijk om op basis van beelden van afwijkende partijen het systeem te laten bijleren. “Achter de schermen is ons team continu bezig met het trainen van de software. Dat doen we echt samen met de klanten, en dat is een mooie wisselwerking, want uiteindelijk willen we allebei dat het systeem zo goed mogelijk draait”, vult Jens Salomons, Accountmanager bij Tolsma- Grisnich aan.

Op de achtergrond kijkt het Customer Service Team van Tolsma-Grisnich ook mee. Bij vragen is er 24 uur per dag een specialist beschikbaar om klanten te woord te staan. In het geval van Haenen ging het contact met de serviceafdeling de afgelopen weken vooral over het finetunen van de sorteerlijn, zoals het afstellen van sensoren en het aanpassen van de snelheid van de banden. “Als er iets is, zijn ze snel bereikbaar, en dat is fijn. Ik ben blij dat ik, na een paar jaar wikken en wegen, de keuze heb gemaakt voor deze sorteerlijn. We waren al klant bij Tolsma voor de bewaring, en kenden Grisnich van de toepassingen in de industrie, waarbij er standaard veel tonnen over de band gaan. Daarom wisten we dat het qua capaciteit en kwaliteit daar wel goed zat.”

Bedrijfsspecifiek

De Optica Q is flexibel te implementeren in bestaande sorteerlijnen en kan in verschillende opstellingen worden gebruikt. Haenen koos bewust voor een combinatie met een nieuwe mechanische maatsorteerder, zodat de sorteerlijn compact blijft. Hierdoor heeft hij continu zicht op alle kisten en kan hij gemakkelijk met de heftruck aanrijden. “De Optica CS hebben we nog wel overwogen, maar op dit bedrijf past een mechanische maatsorteerder beter. De capaciteit ligt namelijk hoger met een mechanische variant, die hebben we nu kunnen verdubbelen. Ook valt een optische maatsorteerder natuurlijk in een andere prijsklasse.”

Voor andere bedrijven kan het juist interessant zijn om te gaan voor zowel een optische maatsorteerder als een kwaliteitssorteerder. Om een dergelijke sorteerlijn in de praktijk te zien, gingen we langs bij akkerbouwer Adriaan Boudeling van Poters van Piet uit Swifterbant. Ook hij ging dit najaar aan de slag met een nieuwe sorteerlijn van Tolsma-Grisnich.

“We draaiden al jarenlang met een Schouten-sorteerlijn, de tweede zelfs al op dit bedrijf. Dat was voor ons altijd de nummer één qua sorteerders”, vertelt de akkerbouwer. “Toen we nadachten over optisch sorteren, was er dan ook geen twijfel over mogelijk om voor de Optica CS te gaan. Voor de kwaliteitssorteerder hebben we nog wel andere merken overwogen, maar met de kennis over aardappelen, toegepaste technieken, en capaciteit die ze bij Tolsma-Grisnich in huis hebben, hebben we voor zowel de Optica CS als Q gekozen. Daarnaast werken we liever met één partner voor de hele sorteerlijn.”

Wensenlijst

De akkerbouwer had voorafgaand aan de bouw een uitgebreide wensenlijst: de lijn moest flexibel zijn, waarbij via verschillende routes de Optica Q kon zijn bereikt, maar het moest geen ‘apenkooi’ worden. Een overzichtelijke sorteerlijn met rechte rijlijnen was dan ook de opzet, waarbij de ruimte efficiënt is benut en één persoon verantwoordelijk is voor het volledige sorteerproces. “Daarom wilden we graag een startstopsysteem in de sorteerlijn, waarbij de volledige lijn stopt als een kist vol is, en automatisch opstart als dat kan. Eén persoon kan dan de kisten verplaatsen, en hoeft niet van de heftruck af om de lijn weer te starten. Dat klinkt misschien makkelijk, maar dat is het in de praktijk nog niet.”

Samen met specialisten van Tolsma- Grisnich ging de akkerbouwer naar de tekentafel. “We hebben wel een stuk of zes verschillende tekeningen besproken, ook tijdens de bouw hebben we nog wat dingetjes aangepast. Maar nu het staat, ben ik supertevreden”, vertelt Boudeling. “De opstart verliep soepel. Het instellen van de lijn was zo gebeurd. Natuurlijk zijn er nog wat kleine dingen aangepast in het programma, maar we hebben er niet door stilgestaan.”

Op het moment van ons bezoek sorteert de Optica CS op vijf maten, waarbij de twee meest voorkomende maten een dubbele uitgang tot hun beschikking hebben. De 45/55-maat loopt direct door naar de Optica Q, via een bufferbunker. De andere maatsorteringen zullen op een ander moment op kwaliteit zijn beoordeeld, wanneer het past in de planning, of voorafgaand aan het afleveren. Het pootgoed dat wel direct langs de Optica Q gaat, is aan het eind van de lijn in bigbags, zakken of kisten gebracht.

Rekensom snel gemaakt

Voorheen werkten er van half oktober tot begin maart, naast de heftruckchauffeur, twee medewerkers in de leeskamer bij Boudeling. Nu is enkel de heftruckchauffeur aan het werk bij de sorteerlijn, want handmatig nalezen is nauwelijks meer nodig. “De rekensom was snel gemaakt. We verwachten met de Optica CS tien procent meer pootgoed in de maat te kunnen afleveren, doordat de machine nauwkeuriger werkt dan zijn mechanische voorganger en je minder pootgoed in de goedkopere maten draait. En in een jaar als dit telt elke aardappel extra in de juiste maat. Voor de Optica Q zit de winst vooral in de arbeidsbesparing.”

Daarnaast heeft Boudeling met deze optische sorteerlijn veel nieuwe data tot zijn beschikking. Al het pootgoed dat over deze sorteerlijn gaat, zo’n 4.500 ton per seizoen, is namelijk uit eigen opbouw geteeld. “Door precies te weten hoe het ervoor staat met de maat en kwaliteit van het pootgoed, kunnen we een scherpere areaalplanning opstellen.”

Tekst: Kim Sjoers
Beeld: Tolsma-Grisnich