Familie Priem van Het Hogeland in Groningen werkt op uitdagende zeeklei. De afslibbaarheid van hun percelen varieert tussen de tien en vijftig procent. Hierdoor kunnen de gronden na een flinke regenbui volledig dichtslaan. Zo dicht, dat ontkiemend zaad er soms amper doorheen kan komen. Dat vraagt dus om nauwkeurige timing, slimme keuzes in mechanisatie en continu bijsturen. Op het bedrijf staat teeltoptimalisatie centraal, bij alles wat ze doen.
Na een vroege start op het land zit familie Priem even aan de koffie. Die ochtend is al een flink deel van de zaaiuien ingezaaid op een perceel van dertien hectare. Ondertussen vertelt akkerbouwer Sjako Priem hoe het bedrijf zich heeft ontwikkeld en hoe ze omgaan met de specifieke eigenschappen van hun gronden. “Wij komen oorspronkelijk uit Flevoland en daarvoor zelfs uit Zeeland”, vertelt hij. “Mijn broer zit nog op de ouderlijke boerderij en ik run deze locatie in het noorden van het land.”
In 1989 begon Sjako samen met zijn vrouw Marianne op deze plek met 65 hectare. Inmiddels is het bedrijf gegroeid naar ongeveer 120 hectare. Het bouwplan is overzichtelijk, maar doordacht: 26 tot 30 hectare consumptieaardappelen, 13 hectare zaaiuien, 50 tot 55 hectare wintertarwe en 12 tot 13 hectare suikerbieten. Daarnaast ligt er nog een klein areaal braak in verband met de eco-regeling. Bij de aardappelen wordt gekozen voor rassen als Innovator en Edison. “Dat is vooral vraaggestuurd”, deelt Priem. “Onze afnemer wil die rassen, dus daar stemmen wij op af.” De rotatie is één op vier.
Slempgevoelige zeeklei
Het werk wordt door de familie samen gedaan. Zoon Rudy is deze dag bezig met het zaaien van de uien met een Maschio Gaspardo Orietta-precisiezaaimachine, met daarvoor een Valtra A115. Marianne maakt het zaaibed klaar met een Steketee Maxisprint achter een Massey Ferguson 6490 op dubbellucht. Op deze manier wordt er een perfect zaaibed gecreëerd. De akkerbouwer vertelt het met een glimlach: “Mijn vrouw doet in het voorjaar vaak meer landwerk dan ik, en daarnaast ook nog de administratie.”
Het typeert het bedrijf. Iedereen pakt zijn rol en het werk wordt efficiënt verdeeld. Als de zaadbakken van de Maschio Gaspardo Orietta leeg zijn, gaat Rudy terug naar de bewaarschuur en vullen vader en zoon de bakken opnieuw met het geprimed uienzaad.
De grond, waarop wordt gewerkt, is bepalend voor alles, volgens de akkerbouwer. Omdat de zeeklei tien tot vijftig procent afslibbaar is, is het sterk slempgevoelig. “Na een harde regenbui kan de grond hier helemaal dichtslaan”, laat Priem weten. “Zo dicht, dat een kiemplant er niet meer doorheen komt.” Daarom is timing cruciaal. Na het zaaien moet het minimaal één dag droog blijven. “Het liefst krijgen wij daarna een rustige, gelijkmatige regenbui. Geen stortbui, want dan slaat de grond dicht en vormt zich een korst.” Ook tijdens de grondbewerking wordt daar rekening mee gehouden. Zo wordt er bewust met lage bandenspanning gereden, rond de 0,6 bar. Alles om de bodem zoveel mogelijk te sparen en bodemverdichting te voorkomen.
Eigen keuzes in mechanisatie
In de bewaarschuur staat de volgende combinatie al klaar voor het aardappelperceel. Het gaat om een Valtra N175 met voorop een Forbo Tornado-frontkopeg en daarachter een Moreni-rotorkopeg met packerrol. Zoals op meer vlakken in het bedrijf kiest de akkerbouwer bewust voor minder gangbare machines. “Ik probeer graag eens wat anders. Die Moreni heeft bijvoorbeeld rotors met drie tanden, in plaats van de gebruikelijke twee tanden. Dat geeft een intensievere verkruimeling en een mooier en egaler zaaibed, zeker op onze kleigronden.” Juist dit soort details maken volgens hem het verschil in de praktijk. “Het zit vaak in kleine dingen, maar die hebben wel effect op de opkomst van de gewassen en uiteindelijk je opbrengst.”
Nieuwe drainage
De akkerbouwer wijst naar het perceel wintertarwe naast een van de schuren. “Om de percelen in goede conditie te houden, investeren wij ook in drainage. Zo is onlangs dit perceel van zestien hectare opnieuw gedraineerd. Een goede afwatering is cruciaal. Zeker op deze klei wil je het water goed kwijt kunnen, anders krijg je snel problemen met de bodemstructuur.”
Diepspitten
Even later rijden we over het kavelpad naar een van de achterste percelen. Een stuk grond ligt zichtbaar iets hoger dan de grond ernaast. Het blijkt dat het iets hogere stuk recent is gediepspit. “Hierdoor krijgen wij een duidelijkere scheiding in grondsoorten. Daardoor kun je bij bespuitingen veel strakker werken en echt op de streep nauwkeurig je dosering aanpassen”, legt de akkerbouwer uit. Daarnaast wordt de grond er veel lichter en egaler van, wat het bewerken vergemakkelijkt, volgens hem.
Franse Liborto cultivator
Dat de akkerbouwer uit Spijk niet voor standaardoplossingen kiest, blijkt ook uit de nieuwste aanwinst op het bedrijf: de Franse Religieux Frères Liborto 4M 50-cultivator. “Onze oude Meijer-cultivator voldeed niet meer”, vertelt hij. “Daarom hebben we besloten om deze Liborto eens uit te proberen. Voor zover ik weet, zijn wij de eerste in Nederland die ermee werken. We hebben hem bij Aerts Rapide uit België gehaald.” De verwachtingen zijn duidelijk. De akkerbouwer wil de tarwestoppel goed los kunnen trekken, zonder dat de machine volloopt. Daarnaast is het belangrijk dat onkruiden bovenop komen te liggen, zodat die kunnen uitdrogen. “Dat is beter voor de vervolgteelt”, aldus Priem. “Hiermee past deze machine perfect binnen onze visie op teeltoptimalisatie: minder werkgangen, betere grondbewerking en een gezondere bodem.”
Bodembeheer
Naast mechanisatie speelt ook bodembeheer een grote rol. Groenbemesters worden bewust ingezet, vaak in mengsels met onder meer wikke, klavers en klaprozen. Maar ook enkelvoudige groenbemesters als gele mosterd of gras worden gebruikt. Opvallend is de voorkeur van de familie voor klaprozen. “Die zijn niet alleen mooi om te zien, maar hebben ook het voordeel dat ze geen opslag geven.”
Niet-kerende grondbewerking wordt deels toegepast, maar niet dogmatisch. Na de aardappelen en uien wordt de grond vaak eerst losgewerkt en daarna tarwe ingezaaid. Bij de bemesting van de aardappelen worden zware (sleepslang)bemesters bewust vermeden om bodemverdichting te voorkomen. “Op deze zeekleigronden wil je geen insporing, want dat leidt onherroepelijk tot opbrengstderving.” De bemesting bestaat uit dierlijke mest, vaak een mix van rundvee- en varkensdrijfmest, aangevuld met kunstmest. Digestaat wordt niet meer gebruikt vanwege de regelgeving. “Dat is jammer, maar wij passen ons aan”, aldus Priem.
Klimaatverandering geeft kansen
Hoewel klimaatverandering vaak negatief wordt belicht, ziet de akkerbouwer er ook de voordelen van in. “Hier in het noorden merken wij dat alle gewassen makkelijker groeien en eerder afrijpen. We moeten wel vaker beregenen, maar de gewassen ontwikkelen zich over het algemeen goed en we kunnen vaak eerder oogsten.” Dat laatste is vooral belangrijk met het oog op natte herfsten. Als je eerder klaar bent, heb je minder risico en minder droogkosten van het product. Of dit ook direct leidt tot meeropbrengsten, vindt de Groningse akkerbouwer lastig om in cijfers uit te drukken. “Daar kunnen wij geen harde getallen aan hangen. Maar je ziet wel dat de bodem gezonder wordt en dat gewassen daar goed op reageren. Het groeit vaak net wat gelijkmatiger allemaal.”
Kwaliteit uien was top
De inspanningen op het gebied van teeltoptimalisatie werpen hun vruchten af. “De kwaliteit van de uien was bijvoorbeeld vorig jaar écht top”, deelt de akkerbouwer. “Dat komt natuurlijk door alle maatregelen bij elkaar, dus bodem, timing en groeiomstandigheden.” Ook de opbrengsten lagen op een goed niveau. Zo kwamen de aardappelen uit op circa 65 ton per hectare en zaten de uien op een vergelijkbaar niveau aan tonnen per hectare. De suikerbieten staken daar nog bovenuit, met opbrengsten rond de honderd ton per hectare. “Dat wij goede opbrengsten hebben, zit in het totaalplaatje. Het gaat niet om één maatregel. En je ziet het ook terug in een betere sortering, minder verliezen en een gezondere bodem.”
Tekst en beeld: Dick van Doorn
